โดยพบกับอาจารย์สมพงษ์
วินิจ อายุ 84 ปี เกษียณอายุราชการมา 24 ปีแล้ว เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านประติมากรรม เคยมีผลงานปั้น 9
เกจิอาจารย์บริเวณศาลหลักเมืองจังหวัดสิงห์บุรี และยังปั้นรูปเหมือนหลวงพ่อกวย และหลวงพ่อเชน ปัจจุบันเป็นทั้งลูกศิษย์และผู้ดูแล พระครูวิสิฐ
วรการ ประธานสงฆ์ที่ดูแลวัดพระธรรมมุนีแห่งนี้
อาจารย์สมพงษ์ วินิจ ผู้เชี่ยวชาญด้านประติมากรรม และ เป็นศิลปินดีเด่นฯ จ.สิงห์บุรี
อาจารย์สมพงษ์เล่าว่า สมเด็จพุฒาจารย์โต
เคยมาเทศนาฉลองงานขึ้นบ้านใหม่ที่บ้านหลวงกาลมัยนฤมิตร หรือ นายเหลี่ยม
ศุกรมุข เป็นปู่ของตนเอง ที่บ้านช่างหล่อ อ.บางกอกน้อย สมัยนั้นเป็นอำเภอขึ้นอยู่กับจังหวัดธนบุรี
- ตามประวัติ หลวงกาลมัยนฤมิตร เสียชีวิตก่อนสมเด็จ โต พรหมรังสี
- ช่างหล่อสมัยอยุธยา พระเจ้าตากสิน ให้ช่างหล่อมาอยู่เหนือวัดบางหว้าใหญ่ ใต้วัดบางหว้าน้อย ก็คือตรอกวัดระฆัง
- สมัยอยุธยาของต่าง ๆ ที่ร่องแพขึ้นมา ขึ้นที่ท่าน้ำวัดโพธิ์ ดังนั้นของต่าง ๆ จึงอยู่ที่วัดโพธิ์ทั้งหมด(ภายหลังส่วนหนึ่งบรรจุอยู่ในพระมหาเจดีย์ ที่วัดโพธิ์ หรือ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม)
- หลวงกาลมัยนฤมิตรใช้หินอ่อนเขาชะโงกแกะพิมพ์พระ, เป็นคนหนึ่งที่แกะพิมพ์พระถวาย สมเด็จ โต พรหมรังสี ไม่เกิน 20 พิมพ์, พิมพ์พระของหลวงกาลมัยนฤมิตรไม่ต้องตัดขอบ, โดยนำมวลสารผสมเข้าด้วยกัน นำมาตำ ตำเสร็จแล้วนวด แล้วนำมาปั้น
กดตามยาวลงในพิมพ์พระ, เนื้อพระปิ้นเล็กๆน้อยๆ ส่วนที่เกินใช้กระบอกบดปาดออก, แล้วค่อยๆเคาะ เคาะ เคาะ พระที่กดปั้มไว้ก็จะออกจากบพิมพ์พระ, บางองค์จะเอียงนิด นิด
ดุ้งก็มี
- พิมพ์พระสมเด็จ สมัยก่อนแกะด้วยเหล็กก้านร่มใส่ในกระบอกไม้ไผ่ไม่ใช่กระป๋องนม เหล็กก้านร่มเป็นเหล็กสปริงมีความแข็งพิเศษ ทำเป็นเล็บมือ ทำเป็นสามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม ทำเป็นเหล็กแหลม ใช้แกะพิมพ์พระสมเด็จด้วยหินอ่อนเท่านั้นไม่ใช้ไม้แกะพิมพ์พระสมเด็จ ต่อมาก็เป็นหินลับมีดโกนเป็นหินสีเขียว
- ก่อนมีพระสี่เหลี่ยม มีพระ สามเหลี่ยมก็มี เป็นโค้งมนๆก็มี เป็นห้าเหลี่ยมก็มี ไม่มีพระสี่เหลี่ยม
- พระสมเด็จทำด้วยหินเปลือกหอย มโนเยอะไปหน่อย แต่ถ้าปูนขาวนั้นมีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา(ไม่ใช่ปูนซีเมนต์ขาว) หน้าบ้านหลวงกาลมัยนฤมิตร ก็มีเตาเผา จะเอาเปลือกหอยที่ไหนมาเผา
- ดินขาว คือ ดินเกาลิน เป็นส่วนประกอบของหินที่ผุเปื่ออยมาเป็นเวลานาน ๆ เชิงดอยสุเทพเป็นหินดำ แต่เผาแล้วเป็นดินสีขาว ดินสีขาวเผาเสร็จแล้วเป็นสีแดง เป็นความรู้เกี่ยวกับการทำเซรามิกของศิษย์สาย กรมวิทยาศาสตร์ กระทรวงอุตสาหกรรม
ลูกศรสีแดงชี้ คือ ครอบแก้วมีในสมัยรัตนโกสินทร์ ใช้สำหรับครอบองค์พระไม่ให้ฝุ่นเกาะจับองค์พระ
- พระสมเด็จพิมพ์สี่เหลี่ยม ที่วงการพระเครื่องเรียก ซุ้มผ่าหวาย อันที่จริง คือ การจำลองขอบของครอบแก้ว หลวงกาลมัยนฤมิตรเป็นผู้ออกแบบคนแรกในการแกะพิมพ์พระทรงสี่เหลี่ยมมีครอบแก้ว หรือ มีซุ้มผ่าหวายคนแรก ก่อนหน้าจะไม่มีซุ้มผ่าหวาย
สำหรับสิ่งของเครื่องใช้ที่สมเด็จพุฒาจารย์โตใช้ในการประกอบพิธีทางศาสนาในครั้งนั้น(ตามรูปถ่าย) ได้แก่ ที่นั่ง โต๊ะหมู่บูชา พระพุทธรูป
เชิงเทียน แจกกันดอกไม้ทองเหลือง กล่องไม้
และกาน้ำชา รวมไปถึงรอยพิมพ์เท้าขวาประทับด้วยขมิ้นของสมเด็จพุฒาจารย์โตบนผืนผ้า ผ้าเช็ดเท้า และผ้าสำหรับรับชานหมาก
ที่วัดพระธรรมมุนี(วัดสน่ำ) ตำบลโพประจักษ์ อำเภอท่าช้าง จังหวัดสิงห์บุรี มีสิ่งของสำคัญที่เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระพุฒาจารย์
(โต พฺรหฺมรํสี) จึงเดินทางไปยังวัดสน่ำเพื่อขอเข้าชมสิ่งของเครื่องใช้ที่มีการกล่าวถึงว่ามีอะไรบ้าง
